Jak prawidłowo opatrywać i pielegnować rany?

Rana – „uszkodzenie ciała związane z przerwaniem tkanek¹”. To definicja, która dotyczy bardzo częstego urazu, który (można zaryzykować to stwierdzenie) spotkał każdego z nas. Zacięcie kartką papieru, zadraśnięcie nożem, ale także otarcie podczas upadku z roweru czy ukłucie igłą, to tylko kilka z życia wziętych przykładów ran. Proces ich gojenia został wykształcony w toku ewolucji miliony lat temu, aby prawidłowo przebiegł musi zajść wiele złożonych reakcji chemicznych, zaangażowane muszą zostać różne struktury naszego organizmu. W kilku zaledwie słowach ciężko opisać ten fascynujący proces, natomiast warto poznać jego podstawy. 

Jak zatem przebiega proces gojenia? Czy możemy wpłynąć na jego szybkość?

Zanim o samym procesie gojenia. Zastanówmy się – jakie rodzaje ran możemy wyróżnić? Pierwszym podziałem, który od razu nasuwa się na myśl, to ten związany z ich głębokością. Na tej podstawie możemy wyodrębnić: rany powierzchowne (to np. wspomniane już zadraśniecie nożem, czyli rana nie przekracza tkanki podskórnej) oraz rany głębokie. W ich przypadku miejsce zranienia jest bardziej poważne i przechodzi przez tkankę podskórną. Oczywiście ranę definiujemy także przez to w jaki sposób powstała i wówczas mówimy o ranie: kłutej, ciętej, tłuczonej, szarpanej, kąsanej czy postrzałowej. Dodatkowo możemy także wyróżnić:

1. Rany proste – niewielkie, nie wymagają interwencji lekarza, łatwe do zagojenia,
2. Rany złożone – głębokie, sięgające organów wewnętrznych, ścięgien, naczyń żylnych,
3. Rany powikłane – takie, które zostały nadkażone, sączy się z nich ropa.

Do dalszych rozważań weźmiemy rany proste, które dodatkowo są powierzchowne. To z nimi jesteśmy sobie w stanie poradzić we własnym zakresie. W przypadku tych bardziej rozległych i głębokich, o pomoc należy zwrócić się do wykwalifikowanego personelu, ponieważ konieczne może okazać się szycie miejsca urazu. Niemniej jednak, warto znać podstawowe kroki pierwszej pomocy, które pozwolą czy to na samodzielne opatrzenie rany czy zabezpieczenie jej do czasu aż będzie mógł nią zająć się lekarz.

Jeżeli opatrujemy inną osobę istotne jest, aby do tej czynności przystąpić w rękawiczkach jednorazowych. Unikniemy w ten sposób bezpośredniego kontaktu z krwią osoby poszkodowanej. Następnie należy zatamować ewentualny krwotok i przemyć miejsce skaleczenia pod bieżącą wodą lub solą fizjologiczną. Warto także zastosować środki antyseptyczne, zminimalizujemy w ten sposób ryzyko zakażenia. Tak przygotowane miejsce można bezpiecznie opatrzyć jałowym opatrunkiem. Ważna uwaga! Jeżeli w ranie znajduje się ciało obce (nóż, kawałek gałęzi itp.) nie należy go usuwać, a jedynie zabezpieczyć. Wyciągnięcie takiego elementu może doprowadzić do groźnego krwotoku!

Skoro podstawowe podziały ran i elementy pierwszej pomocy są już nam znane, wróćmy do tego jak wygląda proces ich gojenia. 

Krwawienie to nie tylko sygnał, że ciało zostało uszkodzone, ale przede wszystkim pierwszy etap, w którym organizm reaguje na przerwanie tkanek. Innymi słowy to początek procesu gojenia. Rana wypełnia się w mniejszym lub większym stopniu krwią. Płytki krwi w niej zawarte tworzą skrzep, który zasklepia miejsce uszkodzenia. Początkowo struktura jest delikatna, ale z czasem twardnieje i pojawia się na niej strup. To „naturalny opatrunek”, dlatego istotne jest, aby go nie zrywać. To pod nim rozpoczyna się drugi etap gojenia, czyli oczyszczanie. Proces ten trwa nawet kilka dni. W wyniku wystąpienia miejscowego stanu zapalnego, makrofagi (komórki układu odpornościowego, pełniące kluczową rolę w obronie organizmu przed patogenami²) oczyszczają ranę z potencjalnie szkodliwych komórek i obumarłych tkanek. Tak przygotowane miejsce umożliwia rozpoczęcie trzeciego etapu gojenia, czyli odbudowanie uszkodzenia. Proces ten różni się w zależności od rodzaju rany. Inaczej będzie wyglądał w przypadku ran ciętych, a inaczej w przypadku ran szarpanych, gdzie dodatkowo doszło do ubytku tkanki. Jednakże końcowym etapem zawsze będzie produkcja nowych tkanek skóry. To w tym etapie, jeżeli mamy do czynienia z głębokimi ranami powstają widoczne blizny. 

Zobacz też: Dieta na mocne i zdrowe kości

Na proces gojenia wpływa wiele czynników. Jedynym z nich jest oczywiście stan samego organizmu, a w zasadzie jego odporność. Warto o nią szczególnie zadbać stosując m.in. preparaty zawierające cynk, a także odpowiednio zbilansowaną dietą (bogatą w białko). Innymi elementami, o których należy pamiętać są:

1. Staranne oczyszczenie rany.
2. Zabezpieczenie miejsca skaleczenia klasycznym plastrem lub specjalistycznym opatrunkiem (w zależności od rany można np. zastosować gotowe opatrunki hydrożelowe czy z jonami srebra, w doborze odpowiedniego pomoże lekarz lub farmaceuta).
3. Dobry opatrunek, który charakteryzuje się m.in. tym, że: 

– umożliwia odprowadzenie nadmiaru wydzieliny 

– utrzymuje wilgoć, która jest istotna dla procesu gojenia

1. W miarę możliwości zniwelowanie pocierania rany czy uciskania jej np. przez ubranie.
2. Dbanie o higienę poprzez odpowiednio częstą wymianę opatrunku. Natomiast zmiana powinna być wykonywana tylko wtedy, kiedy jest to faktycznie konieczne. Zbyt częste naruszanie rany, nie będzie działało na naszą korzyść.

Na proces gojenia wpływ mają również niektóre choroby. Jest to m.in. cukrzyca, niewydolność nerek, choroba Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego czy choroby nowotworowe.

Rana, nawet ta najmniejsza potrafi skutecznie uprzykrzyć dzień, dlatego warto wiedzieć jak się z nią obchodzić, aby zagoiła się jak najszybciej i bez dodatkowych komplikacji.