Skutki uboczne nadmiernego picia kawy

Podsumowanie

• Kofeina ma negatywny wpływ na jakość i ilość snu.
• Większe dawki kofeiny mogą prowadzić do luźnych stolców lub choroby refluksowej przełyku GERD.
• Spożycie więcej niż 250 mg kofeiny przyczynia się do rozwoju rabdomiolizy, czyli rozpadu mięśni.
• Nadmierne spożycie kofeiny może prowadzić do psychicznego i fizycznego uzależnienia.
• Kofeina zwiększa ciśnienie krwi prowadząc do komplikacji układu krwionośnego.
• Regularne picie kawy prowadzi do palpitacji serca.
• Nadmierne picie kawy prowadzi do osłabienia organizmu.
• U niektórych osób niskie dawki kofeiny mogą wywołać niepożądane objawy.

Kofeinę można znaleźć w wielu produktach spożywczych i napojach. Powszechne źródła kofeiny to kawa, herbata, napoje zawierające kakao, napoje bezalkoholowe, napoje energetyczne, cukierki, gumy do żucia i inne pakowane produkty spożywcze. Zawartość kofeiny różni się w zależności od produktu i wynosi od 50-500 miligramów (mg).

W Europie około 85% populacji pije przynajmniej jeden napój zawierający kofeinę dziennie. Są to głównie kawa i herbata. W praktyce oznacza to dziennie spożycie średnio 180 miligramów kofeiny. W tym artykule opisano skutki uboczne i negatywny wpływ na zdrowie wynikające ze zwiększonego spożycia kofeiny. 

Ból głowy

Kofeina jest powszechnie stosowanym środkiem psychostymulującym, co oznacza, że jest to substancja, która pobudza ośrodkowy układ nerwowy. Dlatego wiele osób rano pije kawę lub herbatę z kofeiną. W niektórych przypadkach kofeina jest stosowana jako forma uśmierzania bólu, jak np. w lekach w przeciwbólowych w połączeniu z aspiryną lub paracetamolem. Jednak zarówno spożywanie zbyt dużej ilości kofeiny, jak i jej odstawienie może powodować bóle głowy.

Warto przeczytać: Przewlekła i nawracająca angina u dorosłych

Kofeina może wywołać zjawisko znane jako „odbicie kofeinowe”. Oznacza to, że po wypiciu dużej ilości kofeiny, mogą wystąpić objawy odstawienia. Jeśli bóle głowy występują codziennie, najlepiej jest odstawić spożycie kofeiny i zrezygnować z picia kawy.

Nerwowość i stany lękowe

Kofeina skutecznie usuwa zmęczenie i zwiększa czujność. Działa poprzez blokowanie efektów adenozyny, substancji chemicznej w mózgu odpowiedzialnej za uczucie zmęczenia. Jednocześnie wyzwala uwalnianie adrenaliny, hormonu odpowiedzialnego za reakcje „walcz lub uciekaj”. Jednak w większych dawkach efekty te mogą być spotęgowane i stać się bardziej wyraźne, co prowadzi do niepokoju i nerwowości.

Ponadto zaburzenia lękowe są jednym z czterech zespołów związanych z nadmiernym spożyciem kofeiny, jakie są wymienione w Diagnostycznym i Statystycznym Podręczniku Zaburzeń Psychicznych (DSM), który jest publikowany przez Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne.

Stwierdzono, że ekstremalnie wysokie dzienne spożycie 1000 mg lub więcej powoduje nerwowość, napięcie emocjonalne i podobne objawy u większości ludzi, podczas gdy nawet umiarkowane spożycie może prowadzić do podobnych efektów u osób wrażliwych na kofeinę.

Dodatkowo wykazano, że umiarkowane dawki kofeiny powodują szybki oddech i zwiększają poziom stresu, gdy są spożywane w krótkim odstępie czasu. Jedno badanie przeprowadzone na 25 zdrowych mężczyznach wykazało, że ci, którzy spożyli około 300 mg kofeiny, doświadczyli ponad dwukrotnie większego stresu niż ci, którzy przyjęli placebo. Co ciekawe, poziom stresu był podobny pomiędzy regularnymi i rzadkimi konsumentami kofeiny, co sugeruje, że związek ten może mieć taki sam wpływ na poziom stresu niezależnie od tego, czy pijemy go nałogowo.

Kofeina jako stymulant może wpływać na nastrój. Podczas gdy umiarkowane spożycie kofeiny może przyczynić się do oprawy nastroju, wypicie dwóch do sześciu filiżanek kofeiny może wywołać niepokój, zdenerwowanie i rozdrażnienie.

W przeglądzie 57 badań sprawdzono efekty lęku po spożyciu różnych ilości kofeiny. Wyniki były zróżnicowane zarówno w przypadku niskiego, jak i wysokiego spożycia. Niektóre badania wykazały, że wypicie do pięciu filiżanek kawy nie wywołało stanu lękowego. Inne badania wykazały uczucie napięcia emocjonalnego uczestników po spożyciu zaledwie dwóch lub trzech filiżanek.

Zawartość kofeiny w kawie jest bardzo zróżnicowana. Dla porównania, duża kawa w Starbucks zawiera około 330 mg kofeiny.

Bezsenność

Zbyt duża ilość kofeiny może powodować bezsenność i zaburzać rytm okołodobowy. Badania wykazały, że większe spożycie kofeiny wydłuża czas potrzebny do zaśnięcia. Ponadto starsze osoby mogą spać gorzej i krócej, co dodatkowo przyczynia się do bezsenności. Z kolei niskie lub umiarkowane ilości kofeiny nie wydają się wpływać znacząco na sen u większości osób.

Ilość kofeiny, którą organizm będzie w stanie tolerować, zależy przede wszystkim od stylu życia, stanu zdrowia i predyspozycji genetycznych.

Dodatkowo działanie kofeiny utrzymuje się przez długi czas, nawet do 6 godzin. Dlatego picie kawy w ciągu dnia może zakłócać sen.

Problemy z trawieniem

Częste picie kawy również powoduje problemy trawienne. Kawa ma właściwości przeczyszczające nie tylko dzięki obecności kofeiny. Substancje zawarte w kawie powodują uwalnianie gastryny, hormonu produkowanego przez żołądek, który przyspiesza aktywność jelita grubego. Co więcej, wykazano, że kawa bezkofeinowa wywołuje podobną reakcję. Kofeina sama w sobie również stymuluje ruchy jelit poprzez zwiększenie perystaltyki, czyli skurczów, które przesuwają pokarm przez przewód pokarmowy. W konsekwencji duże dawki kofeiny mogą prowadzić do luźnych stolców, a nawet biegunki.

Warto przeczytać: Uzależnienie od jedzenia – czy istnieje i na czym polega?

Napoje kofeinowe mogą również pogorszyć chorobę refluksową przełyku (GERD). W niewielkim badaniu, gdy pięć zdrowych osób dorosłych wypiło wodę z kofeiną, doświadczyło rozluźnienia mięśni, które powstrzymują treść żołądkową przed przemieszczaniem się w górę do gardła, co jest cechą charakterystyczną GERD.

Uzależnienie

Kawa i kofeina w niej zawarta to nie tylko korzyści zdrowotne, ale również niebezpieczeństwo uzależnienia. Zwłaszcza długoletnie, często picie kawy może prowadzić do psychicznego lub fizycznego uzależnienia.

Badania nie przyniosły jednoznacznej odpowiedzi, jak i dlaczego kofeina uzależnia. Uważa się, że stymuluje ona wydzielanie neuroprzekaźników o budowie chemicznej podobnej do amfetaminy i kokainy. Jednak nie wykazują one podobnego działania co te substancje.

Podwyższony puls i ciśnienie krwi

Kofeina ma wpływ na serce i układ krążenia. Niektóre badania wykazały, że już cztery filiżanki kawy mogą powodować łagodne zmiany w rytmie serca. Inne badanie wykazało, że spożycie pięciu filiżanek kawy nie miało wpływu na prace serca u osób cierpiących na choroby układu krwionośnego.

Może to wynikać z tego, jak dobrze organizm potrafi rozkładać kofeinę. W tych badaniach osoby wolno metabolizujące kofeinę były bardziej narażone na problemy z sercem już po dwóch lub trzech filiżankach kawy. Natomiast osoby, których organizm szybko metabolizował kofeinę, miały mniej problemów po spożyciu tej samej ilości kofeiny.

Szybkie bicie serca może również oznaczać alergię na kofeinę, wrażliwość lub inny problem zdrowotny.

Badania naukowe, które wykazały szkodliwe działanie kofeiny

Regularne picie więcej niż 4 filiżanki kawy może przyczynić się do przedwczesnej śmierci

Badanie przeprowadzone przez Mayo Clinic wykazało, że regularne picie 4 filiżanek kawy dziennie o pojemności 150 ml o przyczynia się do wzrostu śmiertelności o 21%. Ankietowani również odpowiadali pozytywnie na pytania związane z niezdrowymi nawykami, jak palenie papierosów oraz prowadzili niezdrowy styl życia.

Warto przeczytać: Kawa jest zdrowa, jeśli jest filtrowana i tylko w małych ilościach

źródło: Nicolopoulos K, Mulugeta A, Zhou A, Hyppönen E. Association between habitual coffee consumption and multiple disease outcomes: A Mendelian randomisation phenome-wide association study in the UK Biobank. Clin Nutr. 2020 Nov;39(11):3467-3476. doi: 10.1016/j.clnu.2020.03.009. Epub 2020 Mar 13. PMID: 32284183.

Regularne picie kawy z kofeiną może podnieść ciśnienie krwi

Osoby cierpiące na nadciśnienie oraz te, które normalnie nie spożywają kofeiny, są bardziej narażone na wzrost ciśnienia krwi po wypiciu kawy. W jednym badaniu osobom z nadciśnieniem podawano 250 mg kofeiny (około 2 kaw). U osób tych stwierdzono podwyższone ciśnienie krwi przez około 2-3 godziny po spożyciu kofeiny.

źródło: https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0895706102031552

Zwiększone ryzyko zawału serca

Dorośli, u których zdiagnozowano łagodne nadciśnienie, mieli 4-krotnie większe ryzyko wystąpienia zawału serca, jeśli spożywali ilość kofeiny odpowiadającą 4 filiżankom kawy. Bardziej umiarkowane spożycie wykazywało 3-krotne ryzyko.

źródło: https://www.eurekalert.org/news-releases/515978

Nietrzymanie moczu

Kofeina może powodować nietrzymanie moczu. Badanie przeprowadzone na Uniwersytecie w Alabamie wykazało, że kobiety, które spożywają dużo kofeiny, są o 70% bardziej narażone na rozwój tej dolegliwości.

źródło: https://www.caffeineinformer.com/caffeine-could-cause-incontinence-in-women

Kofeina zwiększa ryzyko podagry

Jedno badanie wykazało, że osoby, które spożywają napoje zawierające kofeinę, zwiększają ryzyko wystąpienia objawów podagry.

źródło: https://www.caffeineinformer.com/caffeine-could-cause-incontinence-in-women

Torbiele tkanki piersiowej u kobiet

Jedno z badań wykazało, że „kobiety, które spożywały 31-250 mg kofeiny/dzień miały 1,5-krotny wzrost szans na rozwój włóknistej choroby piersi, a kobiety, które piły ponad 500 mg/dzień miały 2,3-krotny wzrost szans na rozwój torbieli”.

źródło: https://www.caffeineinformer.com/caffeine-could-cause-incontinence-in-women

Kofeina może zmniejszać rozrodczość u kobiet

Badanie przeprowadzone przez The University of Nevada School of Medicine wykazało, że kofeina może zmniejszyć szanse kobiety na zajście w ciążę o około 27%.

źródło: https://www.caffeineinformer.com/caffeine-could-cause-incontinence-in-women

Kofeina zwiększa ryzyko poronienia

W jednym badaniu stwierdzono, że wśród par regularnie pijących co najmniej dwie filiżanki kawy dziennie w ciągu tygodni poprzedzających poczęcie, ryzyko poronienia było większe.

źródło: https://www.nih.gov/news-events/news-releases/couples-pre-pregnancy-caffeine-consumption-linked-miscarriage-risk

Źródła

Temple JL, Bernard C, Lipshultz SE, Czachor JD, Westphal JA, Mestre MA. The Safety of Ingested Caffeine: A Comprehensive Review. Front Psychiatry. 2017 May 26;8:80. doi: 10.3389/fpsyt.2017.00080. PMID: 28603504; PMCID: PMC5445139.
Lystrup RM, Leggit JC. Caffeine Toxicity Due to Supplement Use in Caffeine–Naïve Individual: A Cautionary Tale. Mil Med. 2015 Aug;180(8):e936-40. doi: 10.7205/MILMED-D-15-00045. PMID: 26226540.
Ferré S. An update on the mechanisms of the psychostimulant effects of caffeine. J Neurochem. 2008 May;105(4):1067-79. doi: 10.1111/j.1471-4159.2007.05196.x. Epub 2007 Dec 18. PMID: 18088379.
Cornelis MC, Kacprowski T, Menni C, Gustafsson S, Pivin E, Adamski J, Artati A, Eap CB, Ehret G, Friedrich N, Ganna A, Guessous I, Homuth G, Lind L, Magnusson PK, Mangino M, Pedersen NL, Pietzner M, Suhre K, Völzke H; Swiss Kidney Project on Genes in Hypertension (SKIPOGH) team, Bochud M, Spector TD, Grabe HJ, Ingelsson E. Genome-wide association study of caffeine metabolites provides new insights to caffeine metabolism and dietary caffeine-consumption behavior. Hum Mol Genet. 2016 Dec 15;25(24):5472-5482. doi: 10.1093/hmg/ddw334. PMID: 27702941.
https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/j.1467-3010.2007.00665.x
Dulloo AG, Geissler CA, Horton T, Collins A, Miller DS. Normal caffeine consumption: influence on thermogenesis and daily energy expenditure in lean and postobese human volunteers. Am J Clin Nutr. 1989 Jan;49(1):44-50. doi: 10.1093/ajcn/49.1.44. PMID: 2912010.
https://www.cambridge.org/core/journals/advances-in-psychiatric-treatment/article/neuropsychiatric-effects-of-caffeine/7C884B2106D772F02DA114C1B75D4EBF
Lane JD, Adcock RA, Williams RB, Kuhn CM. Caffeine effects on cardiovascular and neuroendocrine responses to acute psychosocial stress and their relationship to level of habitual caffeine consumption. Psychosom Med. 1990 May-Jun;52(3):320-36. doi: 10.1097/00006842-199005000-00006. PMID: 2195579.
Youngberg MR, Karpov IO, Begley A, Pollock BG, Buysse DJ. Clinical and physiological correlates of caffeine and caffeine metabolites in primary insomnia. J Clin Sleep Med. 2011 Apr 15;7(2):196-203. PMID: 21509336; PMCID: PMC3077349.
Arria AM, O’Brien MC. The „high” risk of energy drinks. JAMA. 2011 Feb 9;305(6):600-1. doi: 10.1001/jama.2011.109. Epub 2011 Jan 25. PMID: 21266673; PMCID: PMC3038341.
Drake C, Roehrs T, Shambroom J, Roth T. Caffeine effects on sleep taken 0, 3, or 6 hours before going to bed. J Clin Sleep Med. 2013 Nov 15;9(11):1195-200. doi: 10.5664/jcsm.3170. PMID: 24235903; PMCID: PMC3805807.
Boekema PJ, Samsom M, van Berge Henegouwen GP, Smout AJ. Coffee and gastrointestinal function: facts and fiction. A review. Scand J Gastroenterol Suppl. 1999;230:35-9. doi: 10.1080/003655299750025525. PMID: 10499460.
Brown SR, Cann PA, Read NW. Effect of coffee on distal colon function. Gut. 1990 Apr;31(4):450-3. doi: 10.1136/gut.31.4.450. PMID: 2338272; PMCID: PMC1378422.
Shimamoto T, Yamamichi N, Kodashima S, Takahashi Y, Fujishiro M, Oka M, Mitsushima T, Koike K. No association of coffee consumption with gastric ulcer, duodenal ulcer, reflux esophagitis, and non-erosive reflux disease: a cross-sectional study of 8,013 healthy subjects in Japan. PLoS One. 2013 Jun 12;8(6):e65996. doi: 10.1371/journal.pone.0065996. PMID: 23776588; PMCID: PMC3680393.
Nwokediuko S. Gastroesophageal Reflux Disease: A Population Based Study. Gastroenterology Res. 2009 Jun;2(3):152-156. doi: 10.4021/gr2009.05.1291. Epub 2009 May 20. PMID: 27933125; PMCID: PMC5139706.
Iyer PS, Yelisetti R, Miriyala V, Siddiqui W, Kaji A. A remarkable case of rhabdomyolysis associated with ingestion of energy drink 'neon volt’. J Community Hosp Intern Med Perspect. 2016 Oct 26;6(5):32528. doi: 10.3402/jchimp.v6.32528. PMID: 27802855; PMCID: PMC5089151.
Campana C, Griffin PL, Simon EL. Caffeine overdose resulting in severe rhabdomyolysis and acute renal failure. Am J Emerg Med. 2014 Jan;32(1):111.e3-4. doi: 10.1016/j.ajem.2013.08.042. Epub 2013 Sep 27. PMID: 24079989.
Chakraborty T, Rajeswaran C. Caffeine overdose with rhabdomyolysis and hypokalaemia. Acute Med. 2007;6(2):71-2. PMID: 21611596.
Chiang WF, Liao MT, Cheng CJ, Lin SH. Rhabdomyolysis induced by excessive coffee drinking. Hum Exp Toxicol. 2014 Aug;33(8):878-81. doi: 10.1177/0960327113510536. Epub 2013 Nov 12. PMID: 24220878.
Nehlig A. Are we dependent upon coffee and caffeine? A review on human and animal data. Neurosci Biobehav Rev. 1999 Mar;23(4):563-76. doi: 10.1016/s0149-7634(98)00050-5. PMID: 10073894.
Yeomans MR, Javaherian S, Tovey HM, Stafford LD. Attentional bias for caffeine-related stimuli in high but not moderate or non-caffeine consumers. Psychopharmacology (Berl). 2005 Sep;181(3):477-85. doi: 10.1007/s00213-005-0004-9. Epub 2005 Oct 12. PMID: 15983788.
Juliano LM, Huntley ED, Harrell PT, Westerman AT. Development of the caffeine withdrawal symptom questionnaire: caffeine withdrawal symptoms cluster into 7 factors. Drug Alcohol Depend. 2012 Aug 1;124(3):229-34. doi: 10.1016/j.drugalcdep.2012.01.009. Epub 2012 Feb 15. PMID: 22341956.
Temple JL, Ziegler AM, Graczyk A, Bendlin A, Sion T, Vattana K. Cardiovascular responses to caffeine by gender and pubertal stage. Pediatrics. 2014 Jul;134(1):e112-9. doi: 10.1542/peds.2013-3962. Epub 2014 Jun 16. PMID: 24935999; PMCID: PMC4067640.
Shah SA, Dargush AE, Potts V, Lee M, Millard-Hasting BM, Williams B, Lacey CS. Effects of Single and Multiple Energy Shots on Blood Pressure and Electrocardiographic Parameters. Am J Cardiol. 2016 Feb 1;117(3):465-8. doi: 10.1016/j.amjcard.2015.11.017. Epub 2015 Nov 19. PMID: 26708636.
Sung BH, Lovallo WR, Whitsett T, Wilson MF. Caffeine elevates blood pressure response to exercise in mild hypertensive men. Am J Hypertens. 1995 Dec;8(12 Pt 1):1184-8. doi: 10.1016/0895-7061(95)00331-2. PMID: 8998252.
Zuchinali P, Souza GC, Pimentel M, Chemello D, Zimerman A, Giaretta V, Salamoni J, Fracasso B, Zimerman LI, Rohde LE. Short-term Effects of High-Dose Caffeine on Cardiac Arrhythmias in Patients With Heart Failure: A Randomized Clinical Trial. JAMA Intern Med. 2016 Dec 1;176(12):1752-1759. doi: 10.1001/jamainternmed.2016.6374. PMID: 27749954.
Ishak WW, Ugochukwu C, Bagot K, Khalili D, Zaky C. Energy drinks: psychological effects and impact on well-being and quality of life-a literature review. Innov Clin Neurosci. 2012 Jan;9(1):25-34. PMID: 22347688; PMCID: PMC3280075.
Kosilov KV, Loparev SA, Ivanovskaya MA, Kosilova LV. Caffeine as a Probable Factor for Increased Risk of OAB Development in Elderly People. Curr Urol. 2016 Oct;9(3):124-131. doi: 10.1159/000442866. Epub 2016 Sep 20. PMID: 27867329; PMCID: PMC5109967.
Lohsiriwat S, Hirunsai M, Chaiyaprasithi B. Effect of caffeine on bladder function in patients with overactive bladder symptoms. Urol Ann. 2011 Jan;3(1):14-8. doi: 10.4103/0974-7796.75862. PMID: 21346827; PMCID: PMC3036994.
Jura YH, Townsend MK, Curhan GC, Resnick NM, Grodstein F. Caffeine intake, and the risk of stress, urgency and mixed urinary incontinence. J Urol. 2011 May;185(5):1775-80. doi: 10.1016/j.juro.2011.01.003. Epub 2011 Mar 21. PMID: 21420114; PMCID: PMC3077934